شب قدر و کمال انسانی
27 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : گلستان قران ) اذر 1380 - شماره 91 )(2 صفحه - از 13 تا 14)
تعداد شرکت کننده : 0

شب‌های‌ قدر در ماه‌ مبارک‌ رمضان‌ از اهمیت‌ و جایگاه‌ ویژه‌ای‌ برخوردار است‌ و تعیین‌ سرنوشت‌ و تقدیرات‌ انسانها در این‌ ایام‌ نیز بر گستره‌ و منزلت‌ این‌ شبها می‌افزاید. به‌ همین‌ مناسبت‌ با حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین‌ دکتر سید مصطفی‌ محقق‌ داماد پیرامون‌ شب‌ قدر و خصوصیات‌ و ویژگیهای‌ آن‌ به‌ گفتگو نشسته‌ایم‌ و آنچه‌ می‌خوانید گفتگوی‌ خبرنگار ما با استاد است‌.

قدر یعنی‌ چه‌ و فلسفة‌ نامیدن‌ آن‌ در چه‌ می‌باشد؟

بسم‌ الله‌ الرحمن‌ الرحیم‌. مسئله‌ لیلة‌ القدر با سوره‌ای‌ تحت‌ همین‌ عنوان‌ در قرآن‌ آغاز می‌شود، و آن‌ سوره‌، «انا انزلناه‌ فی‌ لیلة‌القدر و ما ادراک‌ ما لیلة‌ القدر، لیلة‌ القدر خیر من‌ الف‌ شهر، تنزل‌ الملائکة‌ والروح‌ فیها بأذن‌ ربهم‌ من‌ کل‌ امر، سلام‌ هی‌ حتی‌ مطلع‌ الفجر» است‌. این‌ سوره‌ کوچک‌ که‌ به‌ سورة‌ قدر شهرت‌ دارد، لیلة‌القدر را در فرهنگ‌ اسلامی‌ مطرح‌ کرده‌ است‌. در اینجا چند مطلب‌ وجود دارد که‌ خود این‌ سوره‌ در حقیقت‌ طرحش‌ را آغاز کرده‌ یکی‌ مسئله‌ نزول‌ قرآن‌ در لیلة‌القدر است‌. این‌ یعنی‌ چه‌؟ نزول‌ قرآن‌ در شب‌ قدر؟ که‌ قاعدتا چنین‌ شبی‌ که‌ قرآن‌ در آن‌ نازل‌ شده‌ رویداد بسیار عظیمی‌ بوده‌ که‌ آن‌ شب‌ را عظمت‌ بخشیده‌ است‌. اجازه‌ بدهید که‌ خود مفهوم‌ نزول‌ قرآن‌ را معنا کنم‌ چون‌ در این‌ جا مسئله‌ای‌ مطرح‌ می‌شود که‌ از این‌ آیه‌ استفاده‌ می‌شود که‌ قرآن‌ در شب‌ قدر نازل‌ شده‌ و از طرفی‌ دیگر در آیات‌ دیگر قرآن‌ به‌ تدریج‌ بر پیامبر نازل‌ شده‌ است‌ پس‌ معنای‌ نزول‌ قرآن‌ چه‌ می‌شود و تدریج‌ آن‌، و نزولش‌ چه‌ می‌شود؟ معنای‌ نزول‌ از نظر لغوی‌ به‌ معنای‌ پایین‌ آمدن‌ است‌ اما این‌ مفهوم‌ دربارة‌ قرآن‌ معنا ندارد. راست‌ قضیه‌ این‌ است‌ که‌ مفهوم‌ نزول‌ دربارة‌ قرآن‌ به‌ معنای‌ پایین‌ آمدن‌ از نقطه‌ بالای‌ مکانی‌ به‌ نقطة‌ پایین‌ مکانی‌ نیست‌، بلکه‌ معنای‌ نزول‌ و تنزیل‌ در قرآن‌ نزول‌ و تنزیل‌ معنوی‌ است‌ و نه‌ مادی‌. از آیات‌ قرآن‌ چنین‌ استفاده‌ می‌شود که‌ قرآن‌ یک‌ مراحلی‌ داشته‌ که‌ تعبیر قرآن‌ از مراحل‌ کتاب‌ مکنون‌ و محفوظ‌ است‌. در آن‌ مرحله‌ یعنی‌ کتاب‌ مستور یا مکنون‌ و لوح‌ محفوظ‌، آن‌ مرحله‌، مرحله‌ای‌ است‌ که‌ هیچ‌ کس‌، به‌ خصوص‌ افراد عادی‌ امکان‌ دست‌ یابی‌ به‌ آن‌ مرحله‌ را نداشته‌اند. بعد از آن‌ مرحله‌ که‌ قرآن‌ برای‌ اینکه‌ در دسترس‌ قرار بگیرد و قابل‌ تماس‌ با افراد عادی‌ باشد نازل‌ شده‌ و از مرحلة‌ بالا پایین‌ آمده‌ و قابل‌ آن‌ شده‌ که‌ مردم‌ عادی‌ با آن‌ تماس‌ بگیرند و آن‌ را درک‌ کنند. این‌ مفهوم‌ تنزیل‌ است‌، نزول‌ و تنزیل‌ و این‌ واژه‌ها یعنی‌ پایین‌ آمدن‌ از مرحلة‌ مکنون‌ و مستور به‌ مرحلة‌ خاکی‌ و زمینی‌ و دنیوی‌ و مردمی‌ و بشری‌. من‌ برای‌ این‌ جهت‌ که‌ ذهن‌ شما را بر این‌ مسئله‌ روشن‌ کنم‌ نکته‌ای‌ را عرض‌ می‌کنم‌. از نظر اعتقادات‌ کلامی‌ ما مسلمانان‌ بر اساس‌ راهنمایی‌های‌ قرآن‌، حضرت‌ عیسی‌ یکی‌ از پیامبران‌ در کنار سایر پیامبران‌ است‌، نوح‌، موسی‌، ابراهیم‌ و محمد(ص‌). اما از نظر کلام‌ مسیحیت‌ امروزی‌، چنین‌ نیست‌. مقایسه‌ میان‌ پیامبر اسلام‌ در اعتقاد اسلامی‌ با عیسی‌ در اعتقاد مسیحیت‌ ناصحیح‌ است‌. اگر کسی‌ بخواهد مقایسة‌ صحیحی‌ انجام‌ بدهد باید میان‌ عیسی‌ و قرآن‌ مقایسه‌ کند. هر دو موجود یعنی‌ عیسی‌ و قرآن‌ کلمه‌....اند.

عیسی‌ در عقیدة‌ مسیحیت‌ موجودیست‌ الهی‌ که‌ از خداوند نازل‌ شده‌ است‌. و معنای‌ نزول‌ یعنی‌ مادی‌ شده‌ خاکی‌ شده‌، مجسم‌ شده‌ است‌ که‌ به‌ قول‌ تعبیر متکلمین‌ مسیحی‌ که‌ در اینجا واژه‌ فرنگی‌ استعمال‌ می‌کنند و میگویند ( incarnation ) که‌ منظور از این‌ کلمه‌ یعنی‌ مجسم‌ شدن‌ عیسی‌ الهی‌، به‌ صورت‌ عیسی‌ خاکی‌، و مادی‌. قرآن‌ نیز در اعتقاد اسلامی‌، چنین‌ است‌. یعنی‌ کلمة‌ا...از حالت‌ لوح‌ محفوظ‌ و کتاب‌ مکنون‌، به‌ صورت‌ قرآن‌ مصحف‌، یا به‌ تعبیر دیگر بین‌الدفعتین‌ در آمده‌ که‌ همة‌ انسانها بتوانند با آن‌ تماس‌ بگیرند. در مرحله‌ بالایی‌ به‌ تعبیر قرآن‌ هیچ‌ کس‌ نمی‌توانست‌ آن‌ را در یابد و تماس‌ بگیرد، مگر مطهرون‌، لایمسه‌ الاالمطهرون‌،(سوره‌ واقعه‌). که‌ منظور از مطهرون‌ اهل‌ بیت‌ رسول‌ ا...(ص‌) هستند که‌ خداوند آنان‌ را مطهر معرفی‌ کرده‌ است‌. اما در وضعیت‌ نازل‌ شدة‌ فعلی‌، قابل‌ تماس‌ برای‌ همه‌ است‌ به‌ صورتی‌ که‌ همة‌ ما مردم‌ قرآن‌ را می‌خوانیم‌ هر چند که‌ به‌ اندازة‌ در کمان‌ می‌توانیم‌ برداشت‌ بکنیم‌. با عبور از این‌ مقدمه‌ می‌خواهم‌ عرض‌ کنم‌ مفهوم‌ نزول‌ روشن‌ شد. در یک‌ مرحله‌ای‌ قرآن‌ یعنی‌ کلمة‌ا... به‌ آسمان‌ دنیای‌ خاکی‌ تنزل‌ یافته‌ و آن‌ مرحله‌ را قرآن‌ شب‌ قدر نامیده‌ است‌. اما از این‌ آیه‌ استفاده‌ می‌شود که‌ این‌ جریان‌ تدریجی‌ نبوده‌ و بلکه‌ دفعی‌ انجام‌ شده‌ است‌. در اینجا به‌ نظر گروه‌ کثیری‌ از صاحب‌ نظران‌، نزول‌ دفعی‌ قرآن‌ بر قلب‌ رسول‌ ا...(ص‌) بوده‌ است‌ اما این‌ که‌ حسب‌ روایات‌ متواتر هر از چند گاه‌ به‌ مناسبتی‌ آیه‌ای‌ به‌ رسول‌ ا...(ص‌) وحی‌ می‌شده‌ و ایشان‌ تلاوت‌ می‌کردند منافات‌ با این‌ نکته‌ ندارد. بلکه‌ آنها نزول‌ تدریجی‌ قرآن‌ را حکایت‌ می‌کنند. یعنی‌ این‌ اجازه‌ و فرمانی‌ است‌ که‌ از ناحیة‌ حق‌ بر رسول‌ ا...(ص‌) نازل‌ می‌شده‌ که‌ این‌ قطعه‌ از قرآن‌ را برای‌ مردم‌ بخواند. در قرآن‌ مجید آیه‌ای‌ وجود دارد که‌ خطاب‌ به‌ رسول‌ ا...(ص‌) می‌گوید، و لاتعجل‌ بالقرآن‌ من‌ قبل‌ ان‌ یقضی‌ الیک‌ وحیه‌. از این‌ آیه‌ استفاده‌ می‌شود که‌ قبل‌ از وحی‌ الهی‌ نسبت‌ به‌ آیات‌ قرآن‌، خود قرآن‌ به‌ طور یکجا در قلب‌ رسول‌ ا...(ص‌) وجود داشته‌ و لذا توصیه‌ میشود به‌ ایشان‌ که‌ عجله‌ نکنند و آیات‌ را یکجا نخوانند. تا اینجا معلوم‌ شده‌ که‌ معنای‌ شب‌ قدر چیست‌. ولی‌ در حاشیة‌ این‌ مسئله‌ چند نکتة‌ دیگر وجود دارد یکی‌ اینکه‌ چنین‌ شبی‌ قدر نامیده‌ شده‌ که‌ از معارف‌ اسلامی‌ کاملاً روشن‌ است‌ که‌ تسمیة‌ شب‌ قدر به‌ این‌ نام‌ به‌ خاطر نزول‌ قرآن‌ نبوده‌ بلکه‌ قرآن‌ در آن‌ شب‌ نازل‌ شده‌. در اینجا روایاتی‌ در توجیه‌ این‌ مسئله‌ می‌بینیم‌ که‌ گفته‌ می‌شود شب‌ قدر شبی‌ است‌ که‌ مقدرا ت‌ انسانها در آن‌ شب‌ تعیین‌ می‌گردد. البته‌ باید توجه‌ داشته‌ باشیم‌ که‌ ما از نظر معارف‌ اسلامی‌ معتقد به‌ آزادی‌ انسان‌ هستیم‌ و از نظر اسلام‌ انسان‌ موجودی‌ مسؤول‌ و متعهد است‌. و مادام‌ که‌ انسان‌ آزاد نباشد، مسؤولیت‌ معنا ندارد. و به‌ تعبیر دیگر از نظر اسلام‌ مقدرات‌ انسان‌ به‌ دست‌ خود اوست‌. او خود می‌تواند خوشبخت‌ باشد و سعادتمند و می‌تواند، سعادت‌ خود را از دست‌ بدهد. این‌ معنا با آنکه‌ مقدرات‌ جهان‌ در یک‌ برنامه‌ الهی‌ تنظیم‌ شده‌ باشد منافات‌ ندارد. البته‌ در این‌ جا توضیح‌ فلسفی‌ و کلامی‌ پیچیده‌، نه‌ ضروری‌ است‌ و نه‌ مناسب‌ است‌. اجمالاً آنکه‌ آنچه‌ که‌ بشر با اراده‌ و آزادی‌ خود انجام‌ می‌دهد، در علم‌ ازلی‌ مشخص‌ است‌ و به‌ هیچ‌ وجه‌ علم‌ حق‌ سلب‌ آزادی‌ و اختیار از او نمی‌کند.

تنزل‌ الملائکة‌ و الروح‌، یعنی‌ پایین‌ آمدن‌ فرشتگان‌ و روح‌ در شب‌ قدر بر روی‌ کرة‌ خاکی‌، چه‌ معنایی‌ دارد و منظور از فرشتگان‌ و روح‌ چیست‌؟

تفسیری‌ که‌ در روایات‌ اسلامی‌ از این‌ نکته‌ شده‌ چنین‌ است‌ که‌ روح‌ (منظور جبرائیل‌ یا روح‌ الامین‌ است‌) به‌ همراهی‌ ملائکة‌ حق‌ به‌ زمین‌ نازل‌ می‌شوند. در حدیث‌ شریفی‌ دیده‌ام‌ که‌ امام‌ علی‌(ع‌) می‌فرماید، هر وقت‌ خواستید با مخالفین‌ ما به‌ گفتگو و مباحثه‌ بنشینید و حقانیت‌ مارا به‌ اثبات‌ برسانید با سورة‌ قدر با آنان‌ سخن‌ بگویید. از آنان‌ بپرسید که‌ این‌ آیة‌ شریفه‌ یعنی‌ نزول‌ ملائکه‌ و روح‌ الامین‌ آیا مخصوص‌ زمان‌ خاصی‌ بوده‌ و یا همیشه‌ چنین‌ ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی